CODART, Dutch and Flemish art in museums worldwide

In het diepst van mijn gedachten: symbolisme in Nederland

In my deepest thoughts: symbolism in the Netherlands Exhibition: 25 May - 22 August 2004

Museum press release, 3 May 2004

Het Drents Museum in Assen presenteert van 25 mei t/m 22 augustus 2004 de grote overzichtstentoonstelling In het diepst van mijn gedachtenā€¦: Symbolisme in Nederland 1890ā€“1935. Symbolistische kunstenaars uit het fin de siĆØcle stelden niet langer het vastleggen van de werkelijkheid in hun werk centraal, maar trachtten met behulp van symbolen uitdrukking te geven aan denkbeelden en emoties die een diepere betekenis hebben. Een romantische hang naar de middeleeuwen, bewondering voor exotische en oude culturen, verlangen naar een nieuwe socialistische maatschappij, behoefte aan geloofsverdieping en belangstelling voor het fantastische en het bovennatuurlijke zijn de belangrijkste ingrediĆ«nten van het symbolisme.

Op de tentoonstelling zijn ruim 150 werken te zien, variƫrend van schilderijen, prenten en beeldhouwwerken tot boekbanden, affiches, ceramiek en andere vormen van toegepaste kunst. De voorwerpen, afkomstig uit toonaangevende museale en particuliere collecties, geven tezamen een prachtig overzicht van deze intrigerende stroming. De tentoonstelling wordt op zondagmiddag 23 mei 2004 geopend door Ronald Jan Heijn, levensonderzoeker, en Frans Leidelmeijer, kunsthandelaar en expert in 20ste eeuwse toegepaste kunst en vormgeving.

Symbolisten en hun ideeƫn

Het Symbolisme is tussen 1880 en 1885 in Frankrijk ontstaan en raakte, via BelgiĆ«, rond 1890 ook in Nederland bekend. Aanvankelijk was het een literaire stroming, maar al gauw werden de ideeĆ«n overgenomen door beeldende kunstenaars. Door het veranderen en stileren van de werkelijkheid probeerden ze weer te geven dat er meer bestaat tussen hemel en aarde dan met het blote oog is waar te nemen. Uiteindelijk kwamen sommigen van hen tot de conclusie dat dit ook zonder het gebruik van realistische themaā€™s en motieven mogelijk was en legden zo de basis van de abstracte kunst. Een specifiek Nederlandse variant van het Symbolisme was de ā€˜Gemeenschapskunstā€™ die werd gemaakt was ter verfraaiing van openbare gebouwen en die als doel had de bevolking (de ā€˜gemeenschapā€™) tot diepere gedachten aan te zetten. Ook in de ceramiek, de meubelkunst en andere vormen van kunstnijverheid werd in de periode rond 1900 graag gebruik gemaakt van symbolische elementen ter decoratie.

Symbolisten en hun onderwerpen

Geliefde onderwerpen van de symbolisten waren onder meer dromen en visioenen, bloemen als de lelie, de orchidee en de roos, fatale vrouwen en onschuldige maagden, de strijd van het goede tegen het kwade en ā€˜heden-verleden-toekomstā€™. Kunstenaars als Jan Toorop, Johan Thorn Prikker, Antoon Derkinderen en Richard Roland Holst behoorden tot de meest befaamde aanhangers van de stroming in Nederland. Ook minder bekende tijdgenoten als Antoon van Welie, J.L.M. Lauweriks, K.P.C. de Bazel, Willem van Konijnenburg, Chris Lebeau en Antoon Molkenboer zijn echter vertegenwoordigd op de tentoonstelling.

Symbolisten en hun navolging

Hoewel het symbolisme omstreeks 1905 over zijn hoogtepunt was is de invloed van deze stroming
merkbaar tot ver in de twintigste eeuw. De internationale beweging van de Art Nouveau heeft een
aantal belangrijke stijlelementen aan het Symbolisme ontleend, zoals het dominante gebruik van de
lijn. Ook het expressionisme in de schilderkunst en de architectuur van de Amsterdamse School
hebben hun wortels in het Symbolisme, evenals de Stijlbeweging en andere richtingen in de abstracte kunst. Daarom wordt op de tentoonstelling ook aandacht gegeven aan enige opmerkelijke vertegenwoordigers van deze stromingen, onder wie Piet Mondriaan, Theo van Doesburg, Jacoba van Heemskerck en Janus de Winter.

Publicatie

Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamige publicatie over de symbolistische beweging in Nederland en haar uitwerking op de vroeg-twintigste eeuwse kunst, geschreven door Carel Blotkamp, Lieske Tibbe en Marjan Groot. Het rijk geĆÆllustreerde boek is uitgegeven door Waanders Uitgevers en vanaf 25 mei 2004 te koop in de museumwinkel en de erkende boekhandel voor ā‚¬ 19,95.

Catalogue

Carel Blotkamp, Marjan Groot, Lieske Tibbe, In het diepst van mijn gedachten… Symbolisme in Nederland (1890-1935), Zwolle (Waanders) 2004, 112 pp., 30 x 24 cm.
ISBN 90 400 8959 0 (hardbound)